Medisch onverklaarde pijn

Niet voor alle klachten kan een medische verklaring gevonden worden. Dit worden medisch onverklaarde klachten genoemd. Klachten zonder aantoonbaar letsel. Bijna iedereen heeft wel eens een tijdje vage klachten die na verloop van tijd weer over gaan. Maar wat als het niet over gaat? Je blijft pijn houden of je blijft vermoeid, terwijl de dokter alle testen heeft gedaan en niets kan vinden dat verklaart waar de pijn of de vermoeidheid vandaan komt.

Meestal wordt er wel een diagnose gesteld.  Bekende voorbeelden zijn:

  • Fybromyalgie (reumatoloog)
  • Prikkelbare darmsyndroom (internist, maag darm leverarts)
  • Onverklaarde pijn op de borst (cardioloog)
  • Chronisch vermoeidheidssyndroom (internist, longarts)
  • Whiplash (neuroloog) 
  • Complex Regionaal Pijnsyndroom / CRPS (neuroloog)

Mensen met medisch onverklaarde klachten zijn geen aanstellers, er is wel degelijk iets met hen aan de hand. Een pijnklacht is even waar als een vastgestelde afwijking in het lichaam; de informatie komt alleen uit een andere hoek, namelijk de hersenen. 


Pijn en het brein

Pijn is een onaangename ervaring die emotionele en sensorische gevoelens veroorzaakt die meestal gepaard gaat met een weefselbeschadiging of ander letsel. Pijn wordt daarbij gezien als een belangrijk middel om ervoor te zorgen dat de schade aan het lichaam beperkt blijft, je loopt niet door met een gebroken been en je plakt een pleister op een bloedend wondje. De 
pijn kan verklaard worden door een duidelijke lichamelijke oorzaak.

Tegenwoordig weten we dat er ook pijn is die medisch onvoldoende te verklaren is. Medisch onverklaarde pijn dus. Pijn waarvoor geen lichamelijke beschadiging gevonden wordt, scans en bloedonderzoek laten geen afwijkingen zien. WAT DAN?  Er is al veel onderzoek gedaan naar het ontstaan van deze (meestal chronische) pijn en naar welke factoren de pijn in stand houden. Veel mensen krijgen te horen dat hun pijn ‘tussen de oren zit’ en feitelijk is dat ook zo, want tussen je oren zit je brein en je brein heeft alles te maken met pijn. 

Wat gebeurt er nu precies in het brein als je pijn ervaart? Alles wat wij als mensen voelen en waarnemen wordt verwerkt in de hersenen. Als je in je vinger snijdt gaat er een signaal via speciale zenuwbanen door de arm en schouder naar het ruggenmerg in de nek. Vandaar uit lopen zenuwbanen naar de dieper gelegen delen van de hersenen. Er worden dus verschillende pijngebieden geactiveerd die ervoor zorgen dat je bepaald gedrag gaat vertonen om de pijn te verminderen, zoals een pleister op de wond plakken.

Bij chronische pijn is dit vaak niet mogelijk omdat de bron van de pijn niet bekend is. Soms is de bron van de pijn al verdwenen zonder dat de pijn is weggegaan. Bij onverklaarde chronische pijn blijken de hersenen op een andere manier actief te zijn dan bij gewone pijn. De zenuwcellen lijken gevoeliger te zijn geworden, waardoor meer pijn wordt ervaren. Ook gaat er meer aandacht naar de pijn, waardoor de gebieden in de hersenen die de pijn verwerken groter worden. Bepaalde gebieden in de hersenen worden overactief en de pijnervaring wordt erger. Normaal hebben de hersenen de mogelijkheid om hier via andere gebieden een ‘rem’ op te zetten, maar door het vergrote pijnnetwerk in de hersenen, lijkt de pijn-rem niet meer goed te werken. Het gebruik van pijnmedicatie kan de pijn tijdelijk wel wat dempen, maar is uiteindelijk niet effectief in het weer laten functioneren van de pijn-rem.

Pijn is sterk gerelateerd aan gedachten en emoties. Pijn kan je depressief maken, maar ook boos of gefrustreerd. Depressiviteit leidt tot gedachten als:” ik kan nooit meer normaal functioneren, deze pijn gaat nooit meer over, ik blijf altijd afhankelijk van anderen”. Boosheid en frustratie ontstaan vaak doordat je zoveel meer zou willen kunnen doen, maar er lichamelijk niet toe in staat bent, je lijkt steeds meer te verliezen en uiteindelijk raak je geïsoleerd. Ook je omgeving kan invloed hebben op je pijnervaring.

Uit onderzoek blijkt dat concentratie op het pijnlijke lichaamsdeel de hersenengebieden die hiermee in verbinding staan, activeren.  Aandacht geven aan de pijn geeft dus geen daling van het ervaren van de pijn. Angst om een pijnlijk lichaamsdeel te bewegen, kan ervoor zorgen dat de aandacht voortdurend op dit pijnlijke lichaamsdeel gericht blijft. Door je te concentreren op gezonde lichaamsdelen en die te oefenen, zodat je de pijnlijke lichaamsdelen hiermee kunt ondersteunen, wordt de aandacht afgeleid van de pijn en gaat de pijn op den duur een minder grote rol spelen. De pijn wordt als het ware van hoofdrolspeler in je leven gedegradeerd tot een figurant.

Pijn en het werk

Vaak staat medisch onverklaarde pijn werkhervatting behoorlijk in de weg. Veel mensen zijn bang dat de pijnklachten erger worden als ze weer actief aan het werk gaan. Daarom is er aan het begin van de behandeling veel aandacht voor uitleg over de werking van pijn en de relatie tussen pijn en de hersenen. Ook de sociale omgeving, eerdere ervaringen, de persoonlijkheid, genetische factoren en verwachtingen kunnen een rol spelen in het ervaren van pijn. Ieder mens is uniek en reageert op een unieke manier op pijnprikkels. Tijdens de behandeling wordt gewerkt met het boek 'de Pijn de Baas' van dr. Frits Winter. Daarbij komen de volgende thema's aan bod: inspanning en ontspanning en het op een verantwoorde wijze belasten van het lichaam, vermoeidheid, gedrag en gevoel en de invloed hiervan op pijn, zelfvertrouwen en leefstijl. Daarnaast wordt een op maat gemaakt pijnprogramma opgesteld met als einddoel het weer volledig en met plezier kunnen werken.


Bronnen: De dokter kan niets vinden van Jan Houtveen, de Pijn de Baas van dr. Frits Winter en Reade Revalidatie